همهء اولاد آدم عليه السلام را از پشت او خارج كرد و آنها به صورت ذرّات بودند معرفت خود را بر آنها مقرر فرمود و آنها را بر نفس خويش گواه گرفت . اين تأويل را عقل باطل و محال ميداند ظاهر قرآن نيز بر خلاف آن شهادت مىدهد زيرا خدا فرموده * ( « مِنْ بَنِي آدَمَ » ) * نه فرمود از آدم و فرمود * ( « مِنْ ظُهُورِهِمْ » ) * از پشت آنها نه از پشت آدم و فرمود * ( « ذُرِّيَّتَهُمْ » ) * فرزندان آنها را نه فرزندان آدم را بعد فرمود : تا روز قيامت نگويند غافل بوديم و نگويند پدران ما مشرك بودند و ما از آنها پيروى كرديم اين دليل است كه آيه شامل فرزندان صلبى آدم عليه السلام نيست بلكه شامل كسانى است كه پدران مشرك داشته‌اند . الميزان پس از نقل اقوال و اجوبهء بسيار عقيده دارد كه نشأهء فعلى انسان مسبوق است بنشأهء انسانى ديگر كه عينا نظير اين نشأهء است ولى در آن افراد انسان از خداى خود پوشيده نيستند و با مشاهدهء خويش وحدانيّت خدا را در ربوبيتش مىبينند نه از طريق استدلال بلكه از اين حيث كه از ربوبيت خدا قطع نيستند و آن را مفقود نميكنند بربوبيّت و هر حق ديگر اقرار مىنمايند ناپاكى شرك و آلودگيهاى گناهان از احكام اين نشأهء است نه آن نشأهء . . . آنوقت فرموده ايرادهائيكه بر قول مثبتين عالم ذرّ وارد شده بر اين قول وارد نيست . ولى اثبات اين مطلب مشكل است مخصوصا با ملاحظهء آيه بعدى كه غرض از اشهاد را بيان مىكند . ناگفته نماند روايات عالم ذرّ كه در كتب شيعه و اهل سنّت نقل شده در نوبت خود زياد است و خدا بحقيقت امر داناست . 5 - * ( « وَآيَةٌ لَهُمْ أَنَّا حَمَلْنا ذُرِّيَّتَهُمْ فِي الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ وَخَلَقْنا لَهُمْ مِنْ مِثْلِه ما يَرْكَبُونَ وَإِنْ نَشَأْ نُغْرِقْهُمْ فَلا صَرِيخَ لَهُمْ وَلا هُمْ يُنْقَذُونَ » ) * يس : 41 - 43 . در تفسير الميزان ميگويد علت نسبت حمل بر ذرّيّه بر انگيختن شفقت و رحمت است طبرسى ذريّه را در